Autorstwa: mgr inż. Agata Grygier; dr inż. Krzysztof Samolej
Opublikowano: “Przegląd Górniczy” nr 1-2, styczeń – czerwiec 2025 r., strony 168 – 173.
Podziemne trasy turystyczne, takie jak Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach, cieszą się dużą popularnością w Polsce. Jednak przebywanie w takich miejscach niesie ryzyko związane z narażeniem na naturalnie występujące izotopy promieniotwórcze. Głównym źródłem narażenia radiacyjnego w podziemnych trasach turystycznych jest radon. Radon powstaje w wyniku rozpadów promieniotwórczych zachodzących w szeregach uranowym i torowym. Główne zagrożenie dla zdrowia wynika z wdychania krótkożyciowych produktów rozpadu radonu, które mogą powodować raka płuc. Badania przeprowadzono w Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach, wpisanej na listę UNESCO. Wykonano pomiary stężenia energii potencjalnej alfa produktów rozpadu radonu i toronu za pomocą urządzenia Twomet 2000 wyposażonego w detektory termoluminescencyjne (TLD). Pomiary pozwalały ocenić dawkę skuteczną promieniowania, na którą narażeni są pracownicy. Zmierzone wartości stężeń energii potencjalnej alfa produktów rozpadu radonu zawierały się w zakresie od 0,12 do 7,14 uJ/m3, a toronu od poniżej 0,10 do 0,18 uJ/m3. Na podstawie wyników obliczono dawki skuteczne promieniowania: średnia dawka skuteczna wynosiła 8,54 mSv/rok dla pracowników, maksymalna 21,07 mSv/rok, przy założeniu rocznego czasu pracy wynoszącego 1800 godzin. Redukcja narażenia na produkty rozpadu radonu i toronu jest możliwa poprzez skrócenie czasu pracy lub poprawę wentylacji.
Assessment of exposure to radon and thoron on the example of the underground tourist route in Tarnowskie Góry
BitumUnderground tourist routes, such as the Historic Silver Mine in Tarnowskie Góry, are extremely popular in Poland. However, ataying in such places carries a risk associated with exposure to naturally occurring radioactive isotopes. The main source of exposure in underground tourist routes is radon. Radon is created due to radioactive decay in the uranium and thorium series. The main health risk comes from inhaling short-lived radon decay products, which can cause lung cancer. The study was conducted at the Historic Silver Mine in Tarnowskie Góry, a UNESCO-listed site. The potential alpha energy concentrations of radon and thoron decay products were measured using a Twomet 2000 device equipped with thermoluminescent detectors (TLD). The measurements made it possible to assess the effective dose of radiation to which workers are exposed. The potential alpha energy concentrations of radon decay products ranged from 0,12 to 7,14 uJ/m3, and thoron from 0,01 to 0,18 uJ/m3. Based on the results, effective doses were calculated: the average effective dose was 10mSv per year for workers, assuming an annual working time of 1800 hours. The maximum effective dose reached 20 mSv per year. Reducing exposure to radon and thoron decay products is possible by reducing working hours or improving ventilation.

Słowa kluczowe: radon, toron, stężenie energii potencjalnej alfa, dawka skuteczna, podziemna trasa turystyczna
Keywords: radon, thoron, potential alha energy concentration, effective dose, underground tourist route